ถ้าพูดถึงผลงานที่มีความโดดเด่นเรื่องการตัดต่อ คงต้องมี Baby Driver (Best Editing จาก BAFTA 2018)ที่ผู้กำกับเลือกใช้เพลงจาก Playlist ใน iPod ของตัวละครเอก รวมทั้ง Whiplash (Best Editing จาก Oscar2014) ที่เลือกใช้เสียงของกลอง ซึ่งผู้กำกับยุคใหม่ทั้ง 2 คน ถือได้ว่า เป็นผู้กำกับที่ให้ความสำคัญในเทคนิคการตัดต่อ  เป็นอย่างมาก โดยเฉพาะเทคนิคการสร้างและควบคุมจังหวะของการตัดต่อทั้งหมด

The Art of Editing หรือศาสตร์แห่งการตัดต่อหรือลำดับภาพ  ในบทความนี้ จึงขอแนะนำเกี่ยวกับความรู้พื้นฐานที่เกี่ยวกับ Pacing & Rhythm หรือการสร้างจังหวะในการตัดต่อ ซึ่งเป็นพื้นฐานที่มีความสำคัญและจำเป็นอย่างยิ่ง ทั้งนี้เพราะ การตัดต่อ เป็นเรื่องที่ว่าด้วยการจัดวางองค์ประกอบของภาพและเวลา ผ่านการจัดเรียงลำดับ และการมีปฏิสัมพันธ์ระหว่างภาพและเสียง เพื่อการเล่าเรื่องและสื่อสารอารมณ์ความรู้สึก  ซึ่งสิ่งที่เป็นตัวควบคุมทั้งหมดนั้น คือ การสร้างจังหวะในการตัดต่อ  หรือ Pacing & Rhythm ซึ่งจะมีความน่าสนใจอย่างไร เชิญติดตามไปพร้อม ๆ กัน

https://vimeo.com/208372667
Whiplash ถึงแม้จะมีจังหวะของกลอง ที่อยู่ในตัวหนังช่วยสร้างจังหวะ แต่ก็เป็นเพียงส่วนหนึ่งเท่านั้น เพราะ ส่วนสำคัญ คือ การเลือก Shot ที่นักแสดง Action รวมไปถึงการใช้ Cutting ในแบบต่าง ๆ เข้ามาช่วย

Rhythm

สำหรับการตัดต่อจะมีลักษณะคล้ายกับการใช้ Beat ในการสร้างจังหวะของดนตรี แต่การตัดต่อจะใช้ภาพเป็น Shot  เพื่อนำมาเรียบเรียงให้เกิดRhythm หรือจังหวะแบบต่าง ๆ เช่น เร็ว ช้า หรือปานกลาง  

โดย Rhythm ไม่สามารถเกิดขึ้นโดยการตัดหนึ่งหรือสอง Shot เท่านั้นแต่จะถูกสร้างขึ้นโดยชุดของภาพ (Shot) จำนวนหนึ่งหรือเรียกว่า Sequence  ซึ่งอาจเป็นจังหวะแบบคงที่ Static ที่แต่ละ Shot จะมีความยาวเท่า ๆ กัน ภาพจะเปลี่ยนไปด้วยความสม่ำเสมอ นุ่มนวล ราบเรียบ หรือจังหวะแบบไม่คงที Dynamic  โดยแต่ละ Shot ที่ความสั้น-ยาวไม่เท่ากัน มีการเปลี่ยนแปลง สลับไปมา สามารถกระตุ้นความรู้สึก และความสนใจได้ดี  

​

https://www.youtube.com/watch?v=zxw7LGGNLYY
Edgar Wright – How To Edit To The Beat

ทั้งนี้การตัดต่อ อาจเปรียบเสมือนการเดินทาง  ที่เริ่มต้นจากจุด A ไปยังจุด B ผู้กำกับไม่เพียงแต่ต้องกำหนดจุดหมายปลายทางเท่านั้น  แต่ในระหว่างเส้นทางนั้น จะมีจังหวะการก้าวเดินเป็นอย่างไร อาจจะเนิบช้าสลับกับรวดเร็ว หรืออาจหยุดสงบแล้วเร่งความเร็วเพื่อพุ่งไปจุดสูงสุดสิ่งเหล่านี้ คือ การสร้างจังหวะ ที่จะช่วยสร้างความน่าติดตามให้การเดินทาง เช่นเดียวกันกับงานตัดต่อของเรา

Edgar Wright Quick Shots

Pacing

Pacing เป็นเครื่องมือสำหรับการสร้างจังหวะ โดยการเรียบเรียงSequence จังหวะแบบต่าง ๆ ให้มี Dynamic แตกต่างกัน การสร้างจังหวะที่เร็วหรือช้าจะสามารถสร้างความรู้สึก และช่วยสร้างการตัดต่อให้ภาพนั้นมี Impact ต่อการรับรู้ของผู้ชม โดยการสร้างจังหวะสำหรับงานตัดต่อ มีหลักการดังนี้

– การทำความเข้าใจแต่ละ Sequence ว่ามีวัตถุประสงค์อะไร เพื่อตัดสินใจว่าจะตัดต่ออย่างไร ให้ภาพที่เลือกมีประสิทธิภาพกับช่วงเวลานั้นที่สุด เช่น จังหวะที่ช้าใกล้เคียงกับช่วงเวลาจริง ๆ เพื่อสร้างความสมจริงหรือสร้างความอึดอัด หรือ การสร้างจังหวะที่ฉับไว เพื่อสร้างความตื่นเต้น เร้าใจ เพื่อกระตุ้นอารมณ์ความรู้สึก

– การจัดลำดับความสำคัญของ Sequence เพื่อสร้างจังหวะให้ส่วนหลัก (Subjective Shot) นั้นทรงพลังมากกว่าส่วนประกอบอื่น ๆ ของภาพ (Objective Shot)

– การเลือก Cutting ที่เหมาะสมกับช่วงเวลาใน Sequence เช่น ช่วงใดที่ควร Cross Cutting หรือ Cut Away เพื่อให้ได้ภาพมี Impact มากที่สุด

– การจัดวาง Shot เพื่อสร้างความรู้สึกของแต่ละ Sequence  จะเป็นความสัมพันธ์ระหว่างเวลา กับขนาดภาพ ความสำคัญของข้อมูลและการเคลื่อนไหวของมุมกล้อง หรือตัวละคร

BABY DRIVER – 6-Minute Opening 

ในหนัง Baby Driver เป็น Pacing แนวแอคชั่น อาจจะเริ่มจากจังหวะที่รวดเร็วมี Shot ที่หลากหลาย รวดเร็ว เพื่อสร้างความน่าตื่นตา ตื่นใจก่อน แล้วค่อยเข้าสู่จังหวะช้า หรือปานกลาง เพื่อผ่อนคลายและอธิบายรายละเอียดเกี่ยวองค์ประกอบต่าง ๆ ในฉากหรือเหตุการณ์ เพื่อผ่อนจังหวะให้ผมได้พัก เพื่อดำเนินเรื่องไปสู่ส่วนต่อไป เป็นต้น

https://vimeo.com/96558506
Edgar Wright – How to Do Visual Comedy

Editor ที่ดีจะมีความแม่นยำในการจับจังหวะให้ได้ ว่าเมื่อใดต้องผ่อนจังหวะ  เมื่อใดเร่งจังหวะเพื่อสร้างอารมรณ์ความรู้สึกให้ไปถึงจุดสูงสุดและแน่นอนต้องรู้ว่าเวลาที่เหมาะสมที่ผู้ชมจะตอบสนองต่อภาพด้วยเสียงหัวเราะหรือการอ้าปากค้าง

Sound 

วิธีการสร้างจังหวะ หรือ Pacing นั้นไม่มีกฎเกณฑ์ตายตัว  จะขึ้นอยู่กับวิสัยทัศน์และสไตล์ของผู้กำกับและตัดต่อ  ผู้ตัดต่อบางคนอาจตัดตามดนตรีหรือเสียงประกอบอาจมีการ Sync จังหวะภาพ ให้สัมพันธ์กับจังหวะของดนตรี ซึ่งการใช้ Sound เป็นวิธีที่ชัดเจนที่สุดในการสร้างจังหวะ โดยเฉพาะงานที่ต้องการสร้างความรู้สึกจากจังหวะที่สูง เช่น ขนาดสั้นอย่าง Teaser, Trailer หรือ Music Video

แต่ Sound ไม่ใช่วิธีเดียวที่จะถ่ายทอดจังหวะ อาจใช้ Dialogue และ Action เป็นตัวขับเคลื่อนเรื่องราว

ลองนึกภาพการถกเถียงระหว่างตัวละครสองตัวกับจังหวะที่เกิดจากบทสนทนาของพวกเขา หรือ Shot แบบ Cross Cut จากภาพหนึ่งไปอีกภาพหนึ่งด้วยการตอบโต้กัน

https://vimeo.com/121592524
WHIPLASH – Fletcher’s Insults SUPERCUT

ไม่มีกฎหรือสูตรเพื่อสร้าง Pacing & Rhythm  Editor ส่วนใหญ่ที่มีประสบการณ์ จะยอมรับว่าเป็นเรื่องของสัญชาตญาณ หรือตามที่ Anne V. Coates มือตัดต่อรางวัล Oscar บอกว่า 

“คุณต้องมีความกล้าหาญในความเชื่อมั่นของคุณ”

ไม่มีวิธีที่เหมาะสมที่สุดสำหรับการสร้างจังหวะในการตัดต่อ  แต่ด้วยการฝึกฝน เราจะพบจังหวะการตัดในแบบของตัวเอง